شرکتهایی که فعالیت گستردهای در حوزهٔ استخراج، پالایش و سوخت فسیلی دارند—بخصوص نفت، گاز، زغالسنگ و سیمان—طی دههها مسئول درصد بالایی از نشر گازهای گلخانهای بودهاند. گزارشی موسوم به «Carbon Majors» نشان داده که تنها ۳۶ شرکت در سال ۲۰۲۳ بیش از نیمی از انتشار جهانی را ایجاد کردهاند . این ۱۰ برند پر انتشار کربن برخی در مالکیت دولتی و برخی خصوصی، نقشی اساسی در افزایش دمای کره زمین داشتهاند.
شرکتی که فعالیت گستردهای در حوزهٔ استخراج، پالایش و سوخت فسیلی دارند مسئول درصد بالایی از نشر گاز گلخانهای بودهاند.
۱۰ برند پرانتشار کربن
۱. Saudi Aramco
- بزرگترین تولیدکنندهٔ کربن در جهان طی سال ۲۰۲۳.
- مسئول 1.839 میلیارد تن CO₂e یا حدود 4.38٪ از انتشار جهانی .
- اگر خود یک کشور بود، چهارمین تولیدکنندهٔ بزرگ کربن جهان بود.
۲. Coal India
- بزرگترین شرکت زغالسنگ دولتی جهان.
- تولید 3.65٪ انتشار جهانی در سال ۲۰۲۳.
۳. CHN Energy
- شرکت انرژی دولتی چین، مسئول حدود 3.65٪ نشر جهانی.
- در بین ۵ تولیدکننده کربن برتر دولتی جای دارد.
۴. National Iranian Oil Company (NIOC)
- یکی از شرکتهای دولتی در فهرست پنج تولیدکننده برتر دولتی، سهمی نزدیک به دیگران دارد.
۵. Jinneng Group
- دیگر شرکت بزرگ دولتی چین با سهمی از نشر جهانی تقریباً برابر با همتایان برتر خود.
۶. ExxonMobil
- بزرگترین شرکت نفت واقعی (خصوصی) با بالغ بر 40 میلیارد تن CO₂e از سال ۱۹۶۵ تا ۲۰۱۵.
- در سال ۲۰۲۳ عضوی از پنج تولیدکننده کربن برتر خصوصی با سهم 5٪ انتشار جهانی رشد یافته است.
۷. Chevron
- در کنار ExxonMobil، Shell و BP، یکی از چهار شرکت نفتی بزرگ تولیدکنندهٔ کربن است.
۸. Shell plc
- بین سالهای ۱۹۸۸ تا ۲۰۱۵ نهمین تولیدکننده کربن شرکتها بوده است.
- در سال ۲۰۲۴، مجموع انتشار عملیاتی آن 58 میلیون تن CO₂ شامل Scope 1 و 2 بوده است.
۹. BP (British Petroleum)
- عضو گروه پنج شرکت خصوصی برتر انتشار گازهای گلخانهای.
۱۰. TotalEnergies
- دیگر شرکت چندملیتی نفت و گاز غربی از بین ۵ تولیدکننده برتر خصوصی.
جمعبندی آماری
رتبه شرکت نوع مالکیت سهم از نشر جهانی
1. Saudi Aramco دولتی 4.38٪
2. Coal India دولتی 3.65٪
3. CHN Energy دولتی 3.65٪
4. National Iranian Oil Co. دولتی ≈
5. Jinneng Group دولتی ≈
6. ExxonMobil خصوصی part of 5٪
7. Chevron خصوصی part of 5٪
8. Shell خصوصی part of 5٪
9. BP خصوصی part of 5٪
10. TotalEnergies خصوصی part of 5٪
شرکتهایی که بیشترین انتشار CO₂ را دارند، عمدتاً در استخراج و مصرف سوخت فسیلی فعالاند. انتشار گسترده آنها از دو بخش ناشی میشود:
1.Scope 1&2 – انتشار مستقیمی از فعالیتها و تأسیسات
2.Scope 3 – انتشار غیرمستقیم از مصرف محصولاتشان (ذیل سوزاندن نفت، گاز و زغالسنگ)
عمدتاً در استخراج و مصرف سوخت فسیلی ،بیشترین CO₂ منتشر میشود
اهمیت این موضوع
فقط ۳۶ شرکت مسئول بیش از ۵۰٪ انتشار جهانی هستند .
۵۰٪ دیگر از تعداد بسیار بیشتری شرکت و مصرفکنندگان شخصی ناشی میشود، اما برندهای بزرگ این نسبت را منفیسازی میکنند.
بسیاری از این برندها به دلیل مالکیت دولتی قابل الزام شدن از طریق قوانین بینالمللی نیستند.
اقدامات زیستمحیطی و چالش
•برخی این شرکتها مانند Shell و BP اهداف «Net‑Zero تا 2050» را اعلام کردهاند، ولی حجم انتشار آنها هنوز بسیار بالاست .
•شرکتهای خصوصی تحت فشار اجتماعی و حقوقی برای کاهش CO₂ قرار دارند—مانند دادخواستها علیه Shell در هلند و فشار برای «Climate Superfund» .
شرکت Shell به عنوان یک شرکت خصوصی هدف «Net‑Zero تا 2050» را اعلام کردهاند
•شرکتهای دولتی چالاکتر در افزایش تولید هستند و عدالتی مانند شرکتهای خصوصی ندارند .
اهمیت اطلاعرسانی برای مصرفکنندگان
•شناخت اینکه تمرکز انتشار کربن در دست چند شرکت بزرگ است، برای سیاستگذاری، مطالبه قانونی و حمایت از انرژیهای تجدیدپذیر حیاتی است.
•مصرفکنندگان میتوانند از این آگاهی برای تقویت فشار به دولتها و شرکتها استفاده کنند تا اهداف فعلی را واقعیتر و شفافتر کنند.
جمعبندی نهایی
•ده شرکت معرفیشده بخش قابلتوجهی از انتشار گازهای گلخانهای انسانی را ایجاد کردهاند—۵ برند دولتی چین، هند، ایران و عربستان سهچهارم از سهم انتشار دولتی و پنج شرکت نفتی غربی مسئول میزان زیادی از سهم خصوصی هستند.
•عدم شفافیت، عدم تحقق وعدههای انتشار و کنترل دولتی مانعهای رو به رو هستند.
•افزایش آگاهی عمومی—بهویژه از طریق چنین مقالههایی—میتواند افق روشنی برای فشار عمومی و راهحلهای واقعی ایجاد کند.
سوالات متداول دربارهی شرکتهایی که بیشترین کربن را منتشر میکنند
1. کدام شرکتها بیشترین کربن را در جهان منتشر میکنند؟
بزرگترینها شامل Saudi Aramco، Coal India، CHN Energy، ExxonMobil، Shell، BP، Chevron و TotalEnergies هستند. این شرکتها در حوزه نفت، گاز و زغالسنگ فعالیت میکنند.
2. آیا این شرکتها دولتی هستند یا خصوصی؟
ترکیبی از هر دو. پنج شرکت نخست اغلب دولتی هستند (مثل Aramco و NIOC) و پنج تای بعدی معمولاً خصوصی یا چندملیتی هستند (مثل Shell و ExxonMobil).
3. منظور از «نشر کربن» چیست؟
یعنی مقدار دیاکسید کربن معادل (CO₂e) که در فرآیند استخراج، تولید، حملونقل و مصرف سوختهای فسیلی توسط یک شرکت وارد جو میشود.
4. چه تفاوتی بین Scope 1، 2 و 3 در نشر کربن وجود دارد؟
- Scope 1: انتشار مستقیم از تأسیسات شرکت
- Scope 2: انتشار غیرمستقیم از برق و گرمای مصرفی
- Scope 3: انتشار ناشی از استفاده مشتریان از محصولات (مثل سوزاندن بنزین)
5. آیا این شرکتها برای کاهش کربن کاری کردهاند؟
برخی، مانند Shell و BP، برنامههایی برای کربنخنثی شدن تا سال ۲۰۵۰ اعلام کردهاند. اما منتقدان میگویند این برنامهها ناکافی یا غیرواقعیاند.
6. چرا فقط تعداد کمی شرکت مسئول بخش بزرگی از آلودگی هستند؟
زیرا صنایع انرژی، بهویژه نفت و زغالسنگ، بسیار متمرکز هستند. ۳۶ شرکت مسئول بیش از ۵۰٪ انتشار تاریخی جهانی بودهاند.
7. آیا میتوان این شرکتها را مجبور به کاهش انتشار کرد؟
در مورد شرکتهای خصوصی، بله—از طریق قوانین، فشار سرمایهگذاران یا دادگاهها. اما شرکتهای دولتی (مثل Aramco یا NIOC) کمتر تحت کنترل حقوقی بینالمللیاند.
8. بهعنوان یک مصرفکننده، چه کاری از من برمیآید؟
میتوانید:
- مصرف سوخت فسیلی را کاهش دهید.
- از برندهای مسئولپذیر حمایت کنید.
- فشار اجتماعی و رسانهای ایجاد کنید.
- در کمپینهای اقلیمی مشارکت کنید.